Mobbing - istota zjawiska

Mobbing jest to rodzaj przemocy psychicznej, stosowanej przez jedną lub kilka osób przeciwko przeważnie jednej, rzadziej przeciwko grupie osób. Najogólniej mobbing można określić jako długotrwałe nękanie, dokuczanie, poniżanie, prześladowanie, straszenie wybranej osoby (osób) przez przełożonych lub współpracowników. Samo pojęcie „mobbing” w odniesieniu do środowiska pracy użył i zdefiniował po raz pierwszy H. Leymann – lekarz psychiatra i psychoterapeuta - w raporcie z badań przeprowadzonych w Szwecji w latach 1982 – 1983. Wcześniej słowa „mobbing” używał K. Lorenz na oznaczenie zachowania zwierząt, polegającego na gromadnym nękaniu jednego dużego zwierzęcia przez inne, mniejsze, ale działające w grupie.

Angielskie słowo „mobb” jako rzeczownik oznacza motłoch, tłum, gawiedź, natomiast w czasowniku oznacza rzucać się na kogoś, linczować, gromadzić się tłumnie lub admirować.

Systematyczny mobbing trwa miesiącami, a nawet latami - na ogół tak długo, jak długo ofiara mobbingu egzystuje w danym przedsiębiorstwie, lub, rzadziej, jak długo nie podejmuje zdecydowanych i konsekwentnych prób (najczęściej przy pomocy życzliwych i rozumiejących jego problemy specjalistów) zmiany swojej sytuacji. Mobbing powstać może wszędzie tam, gdzie ludzie są niejako „skazani” na siebie, na częste przebywanie ze sobą w dłuższym czasie. Miejsce pracy jest więc naturalnym miejscem sprzyjającym temu, aby pojawił się mobbing.

Ofiara mobbingu jest niejako skazana na długotrwałe relacje z prześladowcą (lub prześladowcami).

Mobbowanie wywiera niszczący wpływ na kontakty zawodowe ofiary oraz jej pozycję w środowisku pracy. Stopniowe psucie jej dobrego imienia zaburza jej relacje nie tylko w miejscu pracy, ale także poza nim, w jej środowisku; nieraz stanowi też przyczynę problemów rodzinnych lub małżeńskich. O ile stan psychiczny i fizyczny ofiary pozwala jej podjąć się kolejnych obowiązków zawodowych, stara się ona szukać nowego zatrudnienia, jednak trauma po mobbingu czasem okazuje się silniejsza od niej. W takim przypadku osoba będąca ofiarą skonsolidowanych aktów mobbingu, mając zniszczone zarówno życie zawodowe, jak i rodzinne, staje się przysłowiowym „wrakiem człowieka”.

Mobbing jest zjawiskiem trudnym do uchwycenia i zdiagnozowania, można jednak wyróżnić zasadnicze kryteria zjawiska, umożliwiające jego identyfikację:

  • ma charakter ciągły (pojawia się przynajmniej raz na tydzień),
  • trwa przez dłuższy okres czasu (co najmniej przez okres pół roku),
  • ofiara i sprawca mobbingu pozostają na nierównorzędnych pozycjach w stosunku do siebie, mobber w wielu przypadkach ma wyraźną przewagę nad swoją ofiarą; najczęściej są to relacje zależności w hierarchii służbowej,
  • ma charakter często, choć nie zawsze, celowych niszczycielskich w różnym stopniu działań ze strony mobbera, za pomocą różnorodnych metod,
  • często zdarza się, że podłożem mobbingu jest możliwość uzyskania przez mobbera określonych korzyści (np. finansowych, poprzez wyeliminowanie konkurencji i awans), ale niejednokrotnie zachowania osoby stosującej mobbing wydają się być pozbawione racjonalnego uzasadnienia, a ich rzeczywistym źródłem są specyficzne cechy charakteru mobbera,
  • ofiara mobbingu w wielu przypadkach nie jest w stanie określić racjonalnych powodów prześladowań,
  • pracownicy często są biernymi świadkami, obserwatorami aktów przemocy psychicznej; brak reakcji z ich strony powoduje, że mobbing może trwać bardzo długo, powodując negatywne skutki nie tylko dla danej osoby, ale też dla całego zakładu pracy, wskutek złej atmosfery oraz niskiej wydajności pracowników.

Należy podkreślić, że nie każdy stres w pracy jest mobbingiem. Przykładowo, dyscyplinowanie pracownika nienależycie wykonującego swoje obowiązki, przy wcześniejszych działaniach mających na celu pomoc w jego problemach, mimo że jest dla niego stresujące, nie jest mobbingiem. Jeżeli pracownik jest konfliktowy, nie przestrzega przyjętych i obowiązujących w danej instytucji (często też nieformalnych) zasad i organizacji pracy, wchodząc z tego powodu w „spięcia" ze współpracownikami i/lub przełożonym, to także nie jest mobbing. Ale jeżeli przełożony tylko dla zwiększenia wydajności, systematycznie radzi przeglądać odpowiednie strony internetowe z ofertami pracy, „bo może się wam to przydać”, jeśli ciągle straszy zwolnieniami bez realnej ku temu konieczności, bo takie są po prostu jego „metody” kierowania ludźmi – to jest to już mobbing. Oczywiście, granice pomiędzy działaniem „mobbingowym” a „niemobbingowym” często są płynne i trudne do uchwycenia. Podobnie nie jest łatwo odróżnić prawdziwe ofiary mobbingu od fałszywych – jest to poważny problem dla firmy czy ludzi chcących znaleźć rozwiązanie konfliktów o charakterze mobbingu. Dlatego zalecana jest duża ostrożność, a przede wszystkim dokładne zbadanie sytuacji, zanim podejmie się działania interwencyjne. Te i szereg innych dylematów w tym zakresie, a także określone zasady diagnozowania sytuacji mobbingowej poznają Państwo na naszych szkoleniach.

Mają one różne formy i czas trwania, są też zróżnicowane pod względem metod dydaktycznych.

Dla tych z Państwa, którzy w krótkim czasie chcą przeszkolić swoich pracowników z zakresu mobbingu i przeciwdziałania mobbingowi w miejscu pracy, proponujemy szkolenia 3 godzinne:

Dla tych z Państwa, którzy chcieliby pogłębić swoją wiedzę o mobbingu i poznać główne zasady tworzenia programów i strategii antymobbingowych polecamy szkolenia jednodniowe: Mobbing w miejscu pracy - przeciwdziałanie i rozwiązywanie konfliktów.

Dla tych z Państwa, którzy chcieliby nauczyć swoich pracowników praktycznych umiejętności, jak radzić sobie w konkretnych sytuacjach mobbingowych, proponujemy warsztaty antymobbingowe 4-godzinne.

Możemy także przeprowadzić dla Państwa badania, których celem zdiagnozowanie jest sytuacji mobbingowych w Państwa firmie. Na tej podstawie określimy konkretne kierunki naprawcze działań antymobbingowych.